W JAKI SPOSÓB I DLACZEGO WARTO BYĆ OPTYMISTĄ?

with No Comments

Optymizm jest to postawa umysłowa odzwierciedlająca przekonanie lub nadzieję, że wynik pewnych konkretnych przedsięwzięć lub, w sensie ogólnym, wynik czegoś będzie pozytywny, korzystny i pożądany. Jest to wiara w pomyślny rozwój wydarzeń w danej sytuacji [1].

Sam termin optymizm pochodzi od łacińskiego słowa optimum, które oznacza „doskonały”.

Do zilustrowania optymizmu w porównaniu z pesymizmem, używa się szklanki wypełnionej wodą do połowy. Optymista widzi szklankę jako w połowie pełną, a pesymista widzi szklankę jako w połowie pustą. Ilustracja ta pomija trzeci stan umysłu, w jakim człowiek się może znaleźć, a mianowicie apatię, czyli brak zainteresowania, obojętność. Stan ten jest prawdopodobnie gorszy od pesymizmu, ponieważ człowiek nie jest już zainteresowany podjęciem jakichkolwiek działań.

Dobra wiadomość jest taka, że większość ludzi jest optymistyczna z natury. W każdy sposób, w jaki optymizm jest testowany, około 80% populacji jest optymistami, chociaż wiele osób nie zawsze jest tego świadoma. Zdolność człowieka do optymistycznego myślenia, powstała w wyniku selekcji naturalnej naszego gatunku. Tylko ludzie optymistyczni byli zmotywowani do czynienia rzeczy niezbędnych do przetrwania. Było to możliwe dzięki wierze, że wszystko dobrze się dla nich skończy [3].

Dla osób nieoptymistycznych też jest dobra wiadomość. Według Martina Seligmana, który jest uważany za ojca psychologii pozytywnej – optymizmu można się nauczyć [4].

kobieta skacząca ze szczęścia

3 proste sposoby na to by stać się bardziej optymistycznym:

  1. Chcieć to zrobić.
  2. Zastosować filozofię powiększania i pomniejszania (zoom-in, zoom-out).
    Na pewno każdy z nas w telewizji widział jak możemy „przybliżać” lub „oddalać” ludzi/obiekty.
    Logika postępowania w tym przypadku jest podobna. W sytuacji kiedy mamy przytłaczające problemy, dobrym pomysłem jest pomniejszenie ich poprzez nabranie szerszej perspektywy. Na przykład pomyśl o tym co wyszło ci doskonale i co dobrego masz w życiu (np. rodzina, przyjaciele, hobby, itp).
  3. Być w danym momencie (tu i teraz).
    Żyj i koncentruj się na obecnej chwili. Nie zastanawiaj się nad przeszłością, ani nie martw się tym, co stanie się w przyszłości. Taka postawa pozwala zmniejszyć chroniczny stress, który prowadzi do depresji.
kolorowe balony

Dlaczego umiejętność dostrzegania pozytywnych aspektów nawet w najgorszych sytuacjach – czyli bycie optymistą – jest bardzo ważne?

Optymistyczni ludzie są bardziej szczęśliwi.

Szczęście definiowane jest w psychologii jako „doświadczenie radości, zadowolenia lub pozytywnego samopoczucia w połączeniu z poczuciem, że czyjeś życie jest dobre, sensowne i warte zachodu” [5].

Szczęście to jest to do czego dąży się w życiu. Według dr. S. Lyubomirsky

“Chcemy szczęścia… ale nie mamy pojęcia, jak działa szczęście” [5].

Dlatego też sugerowane jest zapoznanie się z psychologią pozytywną i nauką o szczęściu, które pokazują nam co sprawia, że jesteśmy szczęśliwi, a co nie [6, 7].

Jednym z najczęściej cytowanych faktów na temat szczęścia przez psychologię pozytywną jest tzw. formuła szczęścia 50%-10%-40%, gdzie twierdzi się, że

  • za 50% poczucia szczęścia odpowiadają nasze geny;
  • 10% uwarunkowana jest warunkami zewnętrznymi takimi jak wiek, narodowość, płeć, rasa/pochodzenie etniczne i dochód;
  • za 40% odpowiada nasz wewnętrzny stan umysłu czyli co robimy, jak myślimy, jakie mamy relacje z innymi ludźmi.

Uwaga: informacje te oparte na badaniach przeprowadzonych na bliźniętach w 1996 w USA [8]. 50%-10%-40% jest odpowiedzialne za zróżnicowanie w poczuciu szczęścia pomiędzy bliźniętami, co nie jest równoznaczne z tym, że nasze geny są odpowiedzialne w 50%, warunki zewnętrzne w 10%, a wewnętrzny stan umysłu w 40% za nasze szczęście.

Bądź sceptyczny wobec tak jasnej formuły szczęścia ponieważ:

  • nauka o szczęściu nie jest nauką ścisłą, i wydaje się, że jest to zbyt skomplikowane zjawisko, by je skwantyfikować.
  • to co można powiedzieć to to, że nasze geny odgrywają ważną rolę w poczuciu szczęścia, ale także inne czynniki, w tym nasza sytuacja życiowa, środowisko i nasze działania.
  • wiadomo też, że nasze geny wchodzą w interakcje ze środowiskiem, czyli podlegają pewnej modyfikacji, a nasza osobowość to rezultat tych złożonych procesów [9].

Jak optymizm wiąże się ze szczęściem?

Optymizm to po prostu nasz wewnętrzny stan umysłu. Optymistyczni ludzie oczekują nieco więcej pozytywnych niż negatywnych wydarzeń. Tak naprawdę to jedyny powód, dla którego optymiści są szczęśliwsi i wynika to głównie z oczekiwania na pozytywne, a nie negatywne efekty.

Dla poczucia szczęścia ważniejsze jest nie to czego doświadczamy w danym momencie, ale to o czym myślimy, że wydarzy się w przyszłości. Prosty przykład jest następujący: wyobraź sobie, że jesz kolację z przyjaciółmi i rodziną. Jest bardzo miło, ale wiesz, że jutro pójdziesz do więzienia. Czy czujesz się szczęśliwy? Niezbyt, prawda?

Optymistyczni ludzie są zdrowsi i dłużej żyją

Zdrowie jest stawiane absolutnie na pierwszym miejscu wśród najważniejszych rzeczy w życiu każdego człowieka, a zdrowy człowiek żyje po prostu dłużej.

Badania wykazują, że optymistyczni ludzie, mający pozytywne nastawienie do życia, są zdrowsi niż ich pesymistyczni rówieśnicy, i tak:

  • prawdopodobieństwo wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych [10-12], udaru mózgu [13] i depresji [14, 15] jest od 5% do 10% niższe u optymistów niż u pesymistów;
  • optymiści radzą sobie znacznie lepiej w przypadku bólu fizycznego. Optymiści, podobnie jak pesymiści, nie uważają, że strategie radzenia sobie z bólem są skuteczne w łagodzeniu samego bólu, ale uważają je za pomocne w poprawie nastroju [16];
  • optymizm jest silnym predyktorem procesu powrotu do zdrowia dla wielu pacjentów, którzy przeszli operację. Optymiści osiągają szybciej wyniki tzw. „kamieni milowych” w zachowaniu się pacjenta po operacji, takich jak siedzenie w łóżku, chodzenie dookoła itp., które są również uważane jako korzystniejsze dla zdrowia fizycznego. Optymiści też szybciej podejmują normalne działania [17];
  • optymistyczna orientacja na życie ma wpływ na zdrowie psychiczne: optymiści wychodzą z trudnych sytuacji z mniejszym niepokojem niż pesymiści. Inny aspekt związany jest ze stylem radzenia sobie z problemami – optymiści wydają się być gotowi stawić czoła problemom, podejmując aktywne i konstruktywne kroki w celu rozwiązania swoich problemów. Pesymiści częściej rezygnują z wysiłków, aby osiągnąć swoje cele [18];
  • optymiści lepiej reagują na stres. Pesymiści mają mniej stabilny poziomy kortyzolu („hormonu stresu”) niż optymiści oraz większe problemy z jego regulacją w odpowiedzi na stresory. A problem z kortyzolem polega na tym, że co prawda nazywany jest „hormonem stresu”, ale jest to również nasz hormon „wstań i rób rzeczy”, czyli możemy go wydzielać więcej jeśli zaangażujemy się w coś [19].
optymizm - kobieta z parasolką

Optymistyczni ludzie odnoszą więcej sukcesów

Sukces jest to pomyślny wynik jakiegoś przedsięwzięcia czy też osiągnięcie zamierzonego celu.

“Pesymista widzi trudność w każdej sytuacji; optymista widzi szansę w każdej trudności.”  W. Churchill

Optymizm ustawia nas w pozytywnym kierunku ku przyszłości, co z kolei wpływa na nasze przekonania i zachowanie w teraźniejszości. Optymiści uważają, że ich własne działania prowadzą do pozytywnych rzeczy i że są odpowiedzialni za własne szczęście, dlatego też spodziewają się lepszych rzeczy w przyszłości. Optymizm to kluczowy składnik pewności siebie, a z kolei pewność siebie jest jednym z kluczowych składników sukcesu zarówno osobistego jak i zawodowego.

Ludzie sukcesu są w większości bardzo zdyscyplinowani, pracowici i zorganizowani. Kluczowymi cechami, którymi charakteryzują się osoby odnoszące największe sukcesy są:

  1. Uczciwość – uczciwość to inwestycja długoterminowa, która może nie dać natychmiastowej przewagi nad czymś, ale na dłuższą metę się opłaca. Reasumując uczciwość uczy nas brać odpowiedzialność za własne niepowodzenia i doskonalić się, a nie ukrywać fakty za kłamstwami.
  2. Wizja – każdy sukces zawsze zaczyna się od wizji. Jeśli potrafisz wizualizować swoje cele, możesz z łatwością wymyślić odpowiednią strategię, aby je osiągnąć. Jeśli nie masz jasnej wizji, żadna strategia nie będzie dla ciebie skuteczna. Zdecyduj więc, czego chcesz. Zrób listę rzeczy, które chcesz osiągnąć. Zapisz także, jakie masz przeszkody i jak je pokonać, ze szczególnym uwzględnieniem tego, co sprawi, że będziesz szczęśliwy w życiu.
  3. Hojność – znani biznesowi giganci, tacy jak Bill Gates i Warren Buffett, czy też gwiazdy rocka, takie jak Jon Bon Jovi i Michael Jackson, są znani nie tylko z miliardów dolarów, które zarobili, ale także z wkładu na rzecz społeczeństwa. Przekazali miliony dolarów na cele dobroczynne i organizacje non-profit, a także założyli szkoły, szpitale i obiekty dla zwykłych ludzi.
  4. Wyrażanie wdzięczności – wyrażanie wdzięczności to nie jest spontaniczna emocja, która przytrafia się nam w chwili triumfu. Wyrażanie wdzięczności innym może być tak proste, jak częstsze mówienie „dziękuję”. Wdzięczność to zachowanie, które rozwijamy w sobie zaczynając od tych, którzy nam pomogli, którzy są wokół was, ale także wdzięczność za wszystko, co już masz. Istnieją też badania, które potwierdzają pogląd, że zarówno wyrażanie jak i doświadczanie wdzięczności może pozytywnie wpłynąć zarówno na stan psychiczny/emocjonalny, jak i na zdolność do osiągnięcia bardziej satysfakcjonującego życia.
  5. Nie boją się porażki – zapamiętaj powiedzenia: „Porażka jest filarem sukcesu” [S. Prabhupada], a “Sukces to w 99% porażki” [S. Honda]. Porażka jest tylko wskazówką, że próbowałeś na jeden sposób i nie działał, więc musisz spróbować czegoś innego. Tak więc, za każdym razem, gdy ponosisz porażkę, zdobywasz praktyczną wiedzę, która cię wzmacnia. Kluczem tutaj nie jest zniechęcenie, jeśli ci się nie uda, ale próbowanie różnych sposobów, dopóki nie odniesiesz sukcesu. No i oczywiście na koniec słynne powiedzenie T. Edisona: “Nie odniosłem porażki. Właśnie odkryłem 10 000 sposobów, które nie działają”.

Optymistyczni ludzie mają więcej satysfakcjonujących relacji

Istnieją cztery podstawowe typy relacji między ludźmi. Są to: relacje rodzinne, przyjaźnie, przypadkowe relacje i relacje romantyczne. Relacja między ludźmi to po prostu sposób w jaki dwie lub więcej osób rozmawiają, zachowują się i postępują ze sobą.

Oto kilka powodów dlaczego optymiści mają więcej satysfakcjonujących relacji [20-22]:

  • Optymistyczny rodzic w zdrowy sposób angażuje się i interweniuje w codzienne życie dziecka. Stanowi to podstawę do rozwoju lepszych umiejętności społecznych i akademickich u dzieci. A bezpieczne przywiązanie dzieci prowadzi do ich zdrowego rozwoju społecznego, emocjonalnego, poznawczego i motywacyjnego
  • Optymistyczni ludzie zazwyczaj cieszą się silniejszymi relacjami z rodziną i przyjaciółmi. Wynika to z tego, że działają oni skuteczniej w rozwiązywaniu problemów w relacjach, utrzymują kontakty społeczne w czasach stresu i zdrową równowagę między pracą a życiem prywatnym [20]. W pracy wykazują się większą produktywnością [21].
  • Zarówno optymiści, jak i ich partnerzy czerpią większą satysfakcję z relacji, dzięki większemu poczuciu wsparcia. Natomiast gdy pary angażują się w konflikt, optymiści i ich partnerzy postrzegają się nawzajem jako bardziej zaangażowani. To z kolei sprawia, że konflikt można rozwiązać lepiej. Postrzegane wsparcie optymistów w relacjach z partnerami wydaje się również promować różnorodne korzystne procesy w relacjach romantycznych.

Bibliografia:

  1. Słownik języka polskiego. PWN SA 2005 https://sjp.pwn.pl/slowniki/optymizm.html
  2. Sharot T. The optimism bias: A tour of the irrationally positive brain. 2011; New York, NY, US: Pantheon/Random House.
  3. Tiger L. Optimism: The biology of hope. 1979; New York: Simon and Shuster.
  4.  Seligman MEP. Optymizmu można się nauczyć. 2002; Poznań, Media Rodzina.
  5. Lyubomirski S. The how of happiness: A scientific approach to getting the life you want. 2008; Penguin.
  6. Carr A. Psychologia pozytywna. 2009; Poznań, Wydawnictwo Zysk i S-ka.
  7. Seligman MEP. Prawdziwe szczęście. 2005; Poznań, Media Rodzina.
  8. Lykken D, Tellegen A. Happiness is a stochastic phenomenon. 1996; Psychological Science, 7(3), 186-189.
  9. Kashdan TB. What really makes you a happy person? 2015 Psychology Today https://www.psychologytoday.com/us/blog/curious/201508/what-really-makes-you-happy-person
  10. Scheier MF, Matthews KA, Owens JF, Magovern GJ Sr, Lefebvre RC, Abbott RA, Carver CS. Dispositional optimism and recovery from coronary artery bypass surgery: The beneficial effects on physical and psychological well-being. JPSP 1989; 57(6): 1024–1040.
  11. Kubzansky LD, Sparrow D, Vokonas P, Kawachi I. Is the glass half empty or half full? A Prospective study of optimism and coronary heart disease in the normative aging study. Psychosom Med. 2001; 63(6):910–916.
  12. Giltay EJ, Geleijnse JM, Zitman FG, Hoekstra T, Schouten EG.. Dispositional optimism and all-cause and cardiovascular mortality in a prospective cohort of elderly Dutch men and women. Arch Gen Psychiatry. 2004; 61(11):1126–1135.
  13. Kim ES, Park N, Peterson C. Dispositional optimism protects older adults from stroke: The health and retirement study. Stroke. 2011; 42(10):2855–2859.
  14. Giltay EJ, Zitman FG, Kromhout D. Dispositional optimism and the risk of depressive symptoms during 15 years of follow-up: The Zutphen Elderly Study”. J Affect Disord. 2006; 91(1):45–52.
  15. PattonGC, Tollit MM, Romaniuk H, Spence SH, Sheffield J, Sawyer MG. A rrospective study of the effects of optimism on adolescent health risks. Pediatrics. 2011; 127(2):308–316.
  16. Affleck G, Tennen H, Apter A. Optimism, pessimism, and daily life with chronic illness. In Chang, E. (ed.). Optimism & Pessimism: Implications for Theory, Research, and Practice. Washington, DC: APA 2001; pp:147–168. ISBN 978-1-55798-691-7.
  17. Scheier MF, Carver CS, Charles S. Effects of optimism on psychological and physical well-being: Theoretical overview and empirical update. Cognit Ther Res. 1992; 16(2):201–228.
  18. Scheier MF, Carver CS, Bridges MW. Optimism, pessimism, and psychological well-being. In Chang, E. (ed.). Optimism & Pessimism: Implications for Theory, Research, and Practice. Washington, DC: APA 2001; pp:189–216. ISBN 978-1-55798-691-7.
  19. Bergland C. Optimism stabilizes cortisol levels and lowers stress.Psychology Today: https://www.psychologytoday.com/intl/blog/the-athletes-way/201307/optimism-stabilizes-cortisol-levels-and-lowers-stress
  20. Carver CS1, Scheier MF, Segerstrom SC. Optimism. Clin Psychol Rev. 2010; 30(7):879-889.
  21. Seligman ME, Schulman P. Explanatory style as a predictor of productivity and quitting among life insurance sales agents. JPSP, 1986: 50(4):832-838.
  22. Srivastava S1, McGonigal KM, Richards JM, Butler EA, Gross JJ. Optimism in close relationships: How seeing things in a positive light makes them so. J Pers Soc Psychol. 2006; 91(1):143-153.